Door Adrien Trocmé

Telkens wanneer we de term - zonder twijfel het meest gebruikte woord in de media de voorbije twee jaar – uitspraken, werd er op dezelfde manier op gereageerd. Crisis? Welke crisis? Wij zitten al zo lang in een crisis, al ver voor 2008.

5 december 2009. Pablo en ik vergezellen Mario en Karen van de Intersectorele Associatie voor Economische Ontwikkeling en Sociale Vooruitgang (CIDEP) om noodhulp uit te delen aan de inwoners van de gemeenschap van El Buen Samaritano 1. Er is een structurele financiële kwetsbaarheid bij de gezinnen in dit kanton. Sinds de overstromingen van 9 november ten gevolge van orkaan Ida is de regio helemaal gedestabiliseerd. Het water heeft de weinige spullen van de inwoners meegenomen en hun inrichting vernield. Die ochtend staan ze met zijn allen in de rij voor een watercontainer van twintig liter, bestek en een matras, want blijkbaar hebben ze geen spaarrekening. Een crisis? Welke crisis?

We maken gebruik van de reis om met Mario te praten over de sterke toename van de armoede in El Salvador tussen 1990 en 2003. De leiders van het land kozen in het begin van de eenentwintigste eeuw voor de invoer van de dollar als munt en sloten een vrijhandelsakkoord met de Verenigde Staten af.

De gevolgen lieten niet op zich wachten. De werkloze buren uit Nicaragua, Guatemala en Honduras wreven zich in de handen. De dollar aan onze grens, the American dream, zonder langs de coyotes en de woestijn te moeten. Daar gaan we! En een golf van migranten spoelde aan. De fabrieken en andere maquilas verdwijnen naar de buren - o la la de dollar, die doet de lonen stijgen – en maken zo plots een eind aan de traditie van een industrieel El Salvador.

Die voortdurende geldstromen zijn verloren stromen voor de meerderheid van de inwoners van Centraal-Amerika. Het verschil tussen de supermarkt in El Salvador en die in Nederland, is dat het bedrag op de kassabon bij de eerste in dollars staat. Nochtans plafoneert het minimumloon in El Salvador onder de 200 dollars. Eigenaardig genoeg komen heel veel van de groenten uitgestald in de rekken er uit de VS. Massieve import van Amerikaanse voedingsproducten haalt het op de verkoop van de lokale producten. Geen werk meer op de velden, plattelandsexodus naar de steden of naar het noorden. Er zijn 8 miljoen Salvadorenen, 5 hier, 3 in de VS. Maar de crisis heeft een aantal van hen doen terugkeren. Een crisis? Welke crisis?

Wanneer we in Tegu aankomen, worden we met een ander soort van crisis geconfronteerd, een politieke deze keer. Hij laat het land failliet achter, gespeend van internationale geldstromen, verlamd door schulden. Economische experten leggen ons uit dat Honduras één van de meest geglobaliseerde landen ter wereld is. Douane bestaat er niet. Behalve op een manier. Het vrijhandelsakkoord met de VS betekende blijkbaar: laat binnen!, maar laat vooral niets naar buiten! Heeft u afgeleid in welke betekenis?

Net voor ons vertrek naar Managua maken we een praatje met de taxichauffeur. Hij laveert zijn passagiers door de chaos van de Hondurese hoofdstad van vijf uur 's ochtends tot zeven uur 's avonds. Daarna werkt hij tot middernacht in de bouw. Op zondag wenst hij soms dat hij niet meer wakker wordt. Maar hij heeft vier kinderen en een huis om af te betalen... Een crisis? Welke crisis?

Nog recenter reisden we naar Juigalpa, op twee uur van Managua. We ontmoetten er Francisco van Afodenic, een 'bank' die microkrediet verleent. De rente is 18%. Dat lijkt ons hoog maar hij antwoordt dat de institutionele banken helemaal geen klanten aanvaarden die maar enkele honderden dollars willen lenen. Bovendien hebben de verworven kredieten van Afodenic, of ze nu van de staat of van andere organisaties zijn, over het algemeen een basisrente van 10%... Later interviewen we Aniel Cabanez Hurtado Gonzales. Zij legt ons uit dat ze in tien jaar tijd meerdere leningen afsloot. En sindsze zijn begonnen met het repareren van bussen, iets waarmee papa begonnen is, heeft de familie van zes broers en zussen vijf bussen weten te kopen. Ze denken erover om een zesde in te voeren, vanuit de VS -vanzelfsprekend-, zegt Aniel, met een glimlach even stralend als haar zilveren juwelen... De crisis? Welke crisis?